Γεώργιος Πέππας1,2, Γεώργιος Θεοχάρης2, Ευθυμία Α. Καρβέλη1, Ματθαίος Ε. Φαλάγκας1,3

1 Αλφα Ινστιτούτο Βιοιατρικών Επιστημών (AIBS), Αθήνα, Ελλάδα

2 SOS ΙΑΤΡΟΙ, Αθήνα, Ελλάδα

3 Department of Medicine, Tufts University School of Medicine, Boston,

Massachusetts, USA

 

Περίληψη

 

Πλαίσιο: Σε πολλές χώρες του κόσμου, έχει παρατηρηθεί ότι οι ιατρικές επισκέψεις ασθενών στο σπίτι  έχουν μειωθεί. Στόχος αυτής της μελέτης ήταν η περιγραφή των τρόπων χρήσης των υπηρεσιών που προσφέρουν οι S.O.S  ΙΑΤΡΟΙ σε ασθενείς στο σπίτι, στο Λεκανοπέδιο της Αττικής.

 

Μέθοδοι: Διενεργήσαμε μία αναδρομική ανάλυση δεδομένων ως προς τις ιατρικές επισκέψεις κατ΄ οίκον, στην περιοχή της Αττικής. Αναλύονται τα χαρακτηριστικά των ασθενών που δέχτηκαν υπηρεσίες στο σπίτι από ιατρό, καθώς και οι διαγνώσεις, οι ιατρικές οδηγίες και οι συστάσεις για  εισαγωγή σε νοσοκομείο.

 

Αποτελέσματα: Οι  S.O.S  ΙΑΤΡΟΙ  στην περιοχή της Αττικής, στην Ελλάδα, διενήργησαν 98.009 επισκέψεις σε σπίτια κατά την διάρκεια των 5 ετών της μελέτης (1/11/2000-31/10/2005).

Το 47,8% των ασθενών που ζήτησαν επίσκεψη στο σπίτι ήταν μεγαλύτεροι από 65 χρονών.

Σε σύγκριση με τους άνδρες, οι γυναίκες ζήτησαν περισσότερες επισκέψεις στο σπίτι κατά την διάρκεια της μελέτης (59.4% έναντι 40.6%, p<0.001).

Την πλειονότητα των διαγνώσεων (18.4%) αποτέλεσαν λοιμώξεις  του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού συστήματος.

Το 9.1% των ασθενών μετά την αξιολόγηση στο σπίτι, παραπέμφθηκαν σε νοσοκομείο.

 

Συμπεράσματα: H ανάλυσή μας τεκμηριώνει την χρησιμότητα των επισκέψεων στο σπίτι από τους  S.O.S  ΙΑΤΡΟΥΣ  στην περιοχή της Αττικής, κατά την διάρκεια 5 ετών. Θεωρούμε ότι οι επισκέψεις στο σπίτι, από  μεμονωμένους επαγγελματίες ή από πρακτικές ομάδες ιατρών ή από οργανωμένες εταιρείες και οργανισμούς θα επανακτήσει την πρέπουσα θέση στα μοντέρνα συστήματα της υγειονομικής φροντίδας.

 

Πλαίσιο

Οι επισκέψεις των ιατρών στα σπίτια των ασθενών ήταν παραδοσιακά ζωτικής σημασίας για το υγειονομικό σύστημα [1,2].  Ωστόσο, όπως δείχνουν αρκετές μελέτες που έχουν γίνει σε διάφορες χώρες, όπως η Αμερική, ο Καναδάς και η Σλοβενία [3,6] για πολλές δεκαετίες, σε πολλά μέρη του κόσμου, αυτό το είδος υγειονομικών υπηρεσιών, παρουσίασε ύφεση. Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι στην Αμερική, κατά την δεκαετία 1930 το 40% των παθολογικών περιστατικών αντιμετωπίστηκαν στο σπίτι, σε σύγκριση με το διάστημα 1998-2004 [7,8], όπου το ποσοστό ήταν λιγότερο από 1%.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την ύφεση στην παροχή ιατρικών υπηρεσιών στο σπίτι, όπως: η βελτίωση της διακομιδής με ασθενοφόρο, οι αναβαθμισμένες και αποδοτικές νοσοκομειακές εγκαταστάσεις με τα τμήματα εντατικών μονάδων, η αύξηση του κόστους των επισκέψεων στο σπίτι, ο φόβος των ιατρών για την προσωπική τους ασφάλεια, το πολυάσχολο πρόγραμμα εργασίας των ιατρών [2,8] κ.α.

Ακόμα, οι ασθενείς πιθανόν να πιστεύουν ότι οι ιατρικοί φάκελοι διατηρούνται σε αρχείο στα νοσοκομεία και κατά συνέπεια είναι διαθέσιμοι για τους ιατρούς του νοσοκομείου, εάν είναι απαραίτητο. Η εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν το ιστορικό και τις προηγούμενες ιατρικές επεμβάσεις και τα αποτελέσματά τους, είναι πιθανόν να καταστήσουν πιο αποδοτική την θεραπεία των ασθενών με χρόνιες ασθένειες.

Επιπλέον, όταν ένας ιατρός εξετάζει έναν ασθενή στα πλαίσια του νοσοκομείου, του δίνεται η ευκαιρία να αναζητήσει μία δεύτερη άποψη από κάποιον συνάδελφο ή ακόμα και να συμβουλευθεί έναν ιατρό άλλης ειδικότητας για μία αμφίβολη διάγνωση.

Τέλος, κατά τις επισκέψεις στο σπίτι, ο ιατρός πρέπει να ασκήσει την ιατρική χωρίς να έχει στην διάθεσή του χρήσιμα διαγνωστικά μέσα, γεγονός που μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερης σημασίας σε μία πολύπλοκη περίπτωση [9]. Αυτό αποτελεί έναν ακόμη λόγο που οι ασθενείς νιώθουν περισσότερο ασφαλείς να τους παρέχονται φροντίδες στο περιβάλλον του νοσοκομείου.

Από την άλλη πλευρά, οι ασθενείς φαίνεται να εκτιμούν τις επισκέψεις των ιατρών στο σπίτι επειδή πολλές φορές η κατάσταση καθιστά δύσκολη την μετακίνησή τους, ειδικά όταν το πρόβλημα υγείας παρουσιάζεται κατά τη διάρκεια της νύχτας [7,10]. Επίσης, συχνά οι ασθενείς επιζητούν πιο προσωπική προσέγγιση με τον ιατρό, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί πιο εύκολα στο σπίτι παρά στο πλαίσιο του νοσοκομείου [9].

Η ύφεση που παρατηρήθηκε στις επισκέψεις των ιατρών στα σπίτια των ασθενών, δημιούργησε την ανάγκη για οργανωμένες υπηρεσίες ιατρικής  φροντίδας στο σπίτι από διάφορους ιατρικούς οργανισμούς και εταιρείες σε αρκετές χώρες [11]. ΟΙ  S.O.S  ΙΑΤΡΟΙ , στην Αθήνα, αποτελούν μία ιατρική εταιρεία η οποία παρέχει αμειβόμενες κατά περιστατικό υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης σε   ασθενείς που θα την καλέσουν κατά κύριο λόγο για επίσκεψη κατ’ οίκον. Σε αυτή τη μελέτη αναλύονται οι διαγνώσεις των ιατρών, τα χαρακτηριστικά των ασθενών, όπως και οι υπηρεσίες που παρέχονται.

Υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά των  S.O.S  ΙΑΤΡΩΝ στην Ελλάδα που πρέπει να αναφερθούν έτσι ώστε να γίνουν κατανοητές οι ιατρικές υπηρεσίες που παρέχονται.

  1. Οι επισκέψεις κατ’ οίκον δεν γίνονται μόνο από γενικούς ιατρούς αλλά και από ειδικευμένους ιατρούς λόγω της διαθεσιμότητας ειδικευμένων ιατρών  στην Ελλάδα. Η Ελληνική εταιρεία των S.O.S  ΙΑΤΡΩΝ παρέχει υπηρεσίες 21 ιατρικών ειδικοτήτων.
  2. Γίνεται προσπάθεια για την ανάπτυξη θεραπευτικών σχέσεων μεταξύ του ιατρού και του ασθενή, προσπαθώντας να στέλνεται ο ίδιος ιατρός στον ασθενή και μετά την πρώτη επίσκεψη. Ακόμα οι SOS ιατροί επισκέπτονται ασθενείς μόνο στα πλαίσια της εταιρείας, δημιουργώντας καθώς όλοι διαθέτουν τους προσωπικούς τους ασθενείς, που δεν περιλαμβάνονται στον αριθμό των επισκέψεων των S.O.S  ΙΑΤΡΩΝ.
  3. Διατηρούνται μηχανογραφικά οι ιατρικοί φάκελοι των ιατρικών επισκέψεων και είναι άμεσα διαθέσιμοι στους ιατρούς που κάνουν κατ’ οίκον επισκέψεις.
  4. Σχεδόν το 70% των επισκέψεων γίνονται μέσα σε μία ώρα από την τηλεφωνική κλήση του ασθενούς.
  5. Οι ιατροί που κάνουν τις επισκέψεις είναι εξοπλισμένοι με τα βασικά φάρμακα όπως και με τα απαραίτητα μηχανήματα (για ηλεκτροκαρδιογραφήματα ECCs).

 

Μέθοδοι

Πληθυσμός των ασθενών

 

Ο πληθυσμός που μελετήθηκε αποτελούνταν από ασθενείς που ζήτησαν ιατρικές υπηρεσίες κατ΄ οίκον από τους S.O.S  ΙΑΤΡΟΥΣ στην περιοχή της Αττικής, στην Ελλάδα, η οποία κατοικείται από 3.897573 ανθρώπους (απογραφή πληθυσμού 18 Μαρτίου 2001), κατά την περίοδο 1/11/2000-31/10/2005, και ήταν τα πιο πρόσφατα από τα διαθέσιμα δεδομένα, κατά την περίοδο της έρευνας.

Η εταιρεία S.O.S  ΙΑΤΡΟΙ λειτουργεί ως εξής:

Ένας ιατρός είναι διαθέσιμος  24 ώρες την ημέρα, 365 ημέρες το χρόνο, για να απαντάει στις τηλεφωνικές κλήσεις των ασθενών, που ζητούν ιατρικές υπηρεσίες κατ΄ οίκον. Αυτός αξιολογεί εάν ο ασθενής πρέπει να εξεταστεί από έναν S.O.S  ιατρό (και ποιας ειδικότητας) ή θα πρέπει να ζητήσει ασθενοφόρο για επείγουσα μεταφορά σε νοσοκομείο.

 

Σε περίπτωση που ο ασθενής θα εξεταστεί από έναν SOS ιατρό, ο S.O.S  ιατρός συμπληρώνει ένα ειδικά διαμορφωμένο έντυπο που περιλαμβάνει δεδομένα όσον αφορά την αρχική ενόχληση, το ιστορικό της παρούσας ασθένειας, προηγούμενο ιατρικό και χειρουργικό ιστορικό, αλλεργίες, αξιολόγηση με βάση το ιστορικό και την εξέταση, πιθανή διάγνωση και ιατρικές οδηγίες (σύσταση  για θεραπεία, διακομιδή σε νοσοκομείο, εργαστηριακές ή απεικονιστικές  εξετάσεις, ιατρική ή χειρουργική  επέμβαση και επαναξιολόγηση).

 

Η μελέτη έγινε αποδεκτή από την Ethics Committee των S.O.S  ΙΑΤΡΩΝ, στην Ελλάδα. Δεν λήφθηκε καμία ατομική συγκατάθεση.

Ανάλυση δεδομένων

 

Τα διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με τις επισκέψεις στο σπίτι από τους S.O.S  ΙΑΤΡΟΥΣ κατά την διάρκεια της έρευνας ήταν κατηγοριοποιημένα βάσει των δημογραφικών χαρακτηριστικών των ασθενών (ηλικία και φύλο) και της ώρας της επίσκεψης (ώρα κατά τη διάρκεια της ημέρας, μήνα, εποχή και έτος) για την ανάλυση των τρόπων χρήσης των υπηρεσιών υγείας.

Επιπλέον, τα δεδομένα αναλύθηκαν από τους S.O.S  ΙΑΤΡΟΥΣ για την αξιολόγηση της διάγνωσης (σε ομάδες ασθενειών) καθώς και για την παροχή συστάσεων στους ασθενείς,  ειδικά όσον αφορά την ανάγκη για εισαγωγή σε νοσοκομείο.

 

Στατιστικές μέθοδοι

Η κατανομή των μεταβλητών στις συγκρινόμενες ομάδες έχει γίνει με έλεγχο Χ2 ή με το Fischer exact test για τις μεταβλητές κατηγοριών   και Student’s t-test or the Mann-Whitney test για κανονικές και μη κανονικές κατανομές συνεχών μεταβλητών αντίστοιχα.

Έγιναν στατιστικές αναλύσεις χρησιμοποιώντας την έκδοση 13.0 του λογισμικού προγράμματος SPSS   (SPSS Inc,. Σικάγο, Ιλλινόις, Αμερική).

Αποτελέσματα

 

Κατά την πενταετή έρευνα, οι ιατροί SOS έκαναν 98.009 επισκέψεις σε σπίτια στην περιοχή της Αττικής.

 

Στον πίνακα 1 παρουσιάζουμε τα δεδομένα σε σχέση με την ηλικία και το φύλο των ασθενών, όπως και την κατανομή των επισκέψεων σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Πίνακας 1. Ιατρικές επισκέψεις κατ΄οίκον από τους S.O.S ΙΑΤΡΟΥΣ στην Αττική
N ιατρικών επισκέψεων % Ηλικία (έτη)
Χωρίς κατηγορία 2,627 2,7%
1-15 7,865 8,0%
16-30 10,367 10,6%
31-45 14,735 15,0%
46-60 12,735 13,0%
61-75 18,812 19,2%
76-90 26,448 27,0%
91-… 4,420 4,5%
Φύλο Ασθενούς
Άνδρες 39,766 40.6%
Γυναίκες 58,242 59.4%
8-ωρα
00-08 13,124 13.4%
08-16 45,542 46.5%
16-00 39,343 40.1%
Μήνας
Ιαν 9,6 8.6%
Φεβ 10764 10.0%
Μαρ 8,44,063 10.3%
Απρ 9,428 9.6%
Μάιος 7,946 8.1%
Ιουν. 7,067 7.2%
Ιουλ. 6,952 7.1%
Αυγ. 7,898 8.1%
Σεπ. 6,353 6.5%
Οκτ. 7,269 7.4%
Νοεμβ. 7,102 7.3%
Δεκ. 9,972 9.9%
Εποχή
Χειμώνας 27,931 28.5%
Άνοιξη 27,437 28.0%
Καλοκαίρι 21,917 22.4%
Φθινόπωρο 20,724 21.1%
Έτος
2000 (Nov- Dec) 3,219 3.3%
2001 18,876 19.7%
2002 20,126 20.5%
2003 20,275 20.7%
2004 19,251 19.6%
2005 (Jan- Oct) 16.262 16.6%